Maleniec, Sielpia, Stara Kuźnica

Wracamy do Staropolskiego Okręgu Przemysłowego, tym razem w okolice Końskich na Kielecczyźnie. Tam bowiem znajdują się trzy unikalne w skali europejskiej zakłady przemysłowe. W Maleńcu oglądać jeszcze i dziś można zakład metalowy, założony w 1784 roku przez kasztelana Jacka Jezierskiego. Fabryka ta pracowała nieprzerwanie aż do 1967 roku. Składa się ona z dwóch połączonych ze sobą budynków: walcowni i szpadlarni oraz dwóch budynków pomocniczych. W walcowni podziwiać można zarówno walcarkę, jak i piec, wyglądające tak, jakby właśnie była przerwa w pracy, a robotnicy mieli się za chwilę ponownie pojawić. Szpadlarnia obejmuje cały cykl produkcyjny obróbki blachy: prasy, wykrojniki, szlifierki i wiertarki, a także gwoździarkę i niciarkę. Zarówno walcownia, jak i szpadlarnia napędzane były kołami wodnymi; duże o średnicy 5,5 m robi naprawdę imponujące wrażenie. Warto też pospacerować nad pobliskim stawem retencyjnym i podziwiać cały układ wodny, dostarczający energię zakładowi.

Kilka kilometrów jazdy na południe i jesteśmy w Sielpi Wielkiej. To tutaj od 1824 roku z inicjatywy Stanisława Staszica powstawało - jako przedsięwzięcie państwowe - całe miasteczko przemysłowe. Jego centrum stanowił oczywiście zakład przemysłowy, obejmujący walcownię i pudlingarnię (czyli poprzedniczkę współczesnych stalowni), dwie suszarnie drewna oraz kanał energetyczny. Budynki zakładu można zwiedzać i dziś, jednak nie zachowało się jego oryginalne wyposażenie. Już w 1934 roku zakład został przekształcony w muzeum, lecz zgromadzone w nim maszyny i urządzenia zostały zniszczone przez Niemców podczas II Wojny. Oglądać można także pozostałości osiedla fabrycznego: dom inżynierów, pałacyk dyrekcji - popadający niestety w ruinę - oraz domy robotnicze, a także pozostałości szpitala.

Wycieczkę kończymy w Starej Kuźnicy niedaleko Końskich. Zachowała się tam drewniana kuźnia wodna, zbudowana prawdopodobnie na przełomie 18-tego i 19-tego wieku, jak i elementy założeń hydrotechnicznych, z groblą i nasiębiernym kołem wodnym. W budyneczku kuźni podziwiać można młot naciskowy, napędzany przez koło wodne.

Wszystkie te obiekty jeszcze dziś prezentują się wspaniale. Największe wrażenie zrobił na mnie Maleniec: maszyny wyglądają tak, jak by za chwilę znowu miały rozpocząć pracę. Zobaczcie więc na załączonych zdjęciach fascynujący świat XIX-wiecznej techniki.