Eileen Chang "Ostrożnie, pożądanie"

“Ostrożnie, pożądanie” to tytuł opowiadania chińskiej autorki Eileen Chang, jak i tytuł filmu Anga Lee, powstałego na podstawie tego opowiadania. Zarówno opowiadanie, jak i film pojawiły się w Polsce w styczniu tego roku.

Eileen Chang, podobnie, jak i współczesna literatura chińska nie są w ogóle znane w Polsce, mimo, że w 2000 roku Literacką Nagrodę Nobla otrzymał Gao Xingjian, mieszkający zresztą od lat 90-tych we Francji. Chang urodziła się w 1920 roku, w mandaryńskiej rodzinie w Szanghaju. W wieku trzech lat recytowała poezje z czasów dynastii Tang, a pierwszą nowelę napisała w wieku siedmiu lat. W latach 40-tych mieszkała, w będącym pod okupacją japońską, Szanghaju i właśnie to miasto jest tłem akcji “Ostrożnie, pożądanie”. Jej dwie najbardziej znane nowele powstały także w latach 40-tych, gdy miała 23 lata. W 1952 roku wyjechała z Chin do Hongkongu, później zaś do USA, gdzie zmarła w 1995 roku. I dopiero w ostatnim dziesięcioleciu, wraz ze wzrostem zainteresowania Chinami, jej opowiadania są tłumaczone i wydawane na Zachodzie, a teraz także i w Polsce.

Krótkie, mieszczące się na 60 stronach małego formatu, opowiadanie opisuje historię zamachu na kolaborującego z Japończykami w czasie II Wojny Światowej w Szanghaju wysokiego urzędnika marionetkowego rządu chińskiego, w którym główną rolę odgrywa jego kochanka, współpracująca z ruchem oporu. W tle Szanghaj lat 40-tych, partyjki madżonga i pierścionek z różowym diamentem rozmiarów ziarnka grochu. Może to kwestia tłumaczenia (z angielskiego), może mieszanego stylu pisania (raz nudne rozmowy przy madżongu, za chwilę zaś konspiracja i przygotowanie do zamachu), że opowiadanie nie robi wrażenia, a raczej sprawia wrażenie, jakby szkicu do wykorzystania.

I w ten sposób przechodzimy od opowiadania do filmu. Bo to właśnie Ang Lee, reżyser filmu zauważył, że “jej opowiadanie ma w sobie przestrzenie, które wystarczyło wypełnić” i zrobił to w fascynujący sposób. Powstał blisko 3-godzinny film-opowieść - wg mnie: arcydzieło. I to dopiero w filmie pokazane są relacje dwojga głównych bohaterów: ich gry, ich fascynacje i ich miłość. Dopiero film pokazuje zarówno kolejne losy głównej bohaterki, grona konspiratorów, jak głównego bohatera pana Yi i jego żony. W tle zaś widzimy i Hongkong i Szanghaj: Chińczycy kłaniają się japońskim żołnierzom, ludzie stoją w olbrzymich kolejkach po ryż, zaś na głównych ulicach Szanghaju podziwiać można witryny z modną odzieżą i biżuterią. I w gruncie rzeczy głównym motywem filmu jest gra i kamuflaż. Główna bohaterka gra w studenckiej grupie teatralnej, gra uwodząc i dając się uwodzić panu Yi, podziwia grę Ingrid Bergman w “Intermezzo” i chyba przestaje grać każąc panu Yi uciekać ze sklepu z biżuterią. Kim jest naprawdę - tego chyba nie wie i ona sama. A jeśli ktoś zna trochę Wschód i Chiny, to wie, jaką rolę w tamtejszej kulturze odgrywa właśnie kamuflaż i nieujawnianie prawdziwych uczuć, lub wręcz gra - okazywanie takich uczuć i reakcji, jakich oczekują partner lub rozmówca.

Zobaczcie więc ten wspaniały film, przeczytajcie też to krótkie opowiadanie. Zobaczycie wtedy co to znaczy “wypełnić przestrzeń opowiadania”.