Konfucjusz "Dialogi Konfucjańskie"

Konfucjusz, żyjący w latach 551-479 pne był twórcą filozofii społecznej, która w dużym stopniu ukształtowała starożytne społeczeństwo chińskie, ale także ma duży wpływ na współczesnych Chińczyków. Dzieła filozofa, zebrane w późniejszym okresie przez jego uczniów obejmują tzw. Pięcioksiąg oraz Czteroksiąg. Jednak najbardziej chyba znanym dziełem, spisanym przez jego uczniów są “Dialogi Konfucjańskie”, będące zbiorem aforyzmów, myśli i opowieści wielkiego filozofa.

“Dialogi konfucjańskie” są dziełem charakterystycznym dla piśmiennictwa chińskiego. To nieuporządkowany zbiór różnych opowieści, aforyzmów, często zresztą nie za bardzo spójnych ze sobą, przedstawianych w języku pełnym metafor i aluzji, które można odczytywać w różnoraki sposób. Składa się z 20 rozdziałów, 497 wersów, z których jednak da się odczytać główne założenia myśli konfucjańskiej.

Przykładem takiego języka może być słynne stwierdzenie Konfucjusza o swoim życiu: “gdy miałem lat piętnaście, poświęciłem swoje ambicje nauce; gdy miałem lat trzydzieści, stanąłem w odpowiednim miejscu; gdy miałem lat czterdzieści, nigdy nie zaznałem wahań; gdy miałem lat pięćdziesiąt, zrozumiałem dekret Niebios; gdy miałem lat sześćdziesiąt, mój słuch się udoskonalił; gdy miałem lat siedemdziesiąt, mogłem podążać za sercem, nigdy nie przekraczając miary”. Spróbujcie je sami zinterpretować !

Filozofia konfucjańska jest w gruncie rzeczy filozofią społeczną, próbującą znaleźć model idealnego, harmonijnego społeczeństwa. Zaczęła ona powstawać w burzliwym okresie historii Chin, okresie Walczących Królestw, pełnym wojen i walk wewnętrznych. Stąd też podjęta próba poszukiwania ładu społecznego. Główna idea Konfucjusza polegała na przeniesieniu relacji i stosunków panujących w rodzinie na poziom państwa i społeczeństwa. Stąd też takie pojęcia jak: xiao - miłość synowska, związana jednak z posłuszeństwem wobec ojca i hierarchii, di - miłość braterska, związana z obowiązkiem wzajemnej pomocy, zhong - poczucie i obowiązek lojalności, czy li - zbiór obyczajów i norm społecznych, które bezwzględnie należy przestrzegać. Kluczowym jednak pojęciem tej filozofii jest ren, tłumaczone czasem jako humanitarność, ludzkość, czy też bycie ludzkim. Sam Konfucjusz wyjaśniając to pojęcie odpowiedział, że aby być ludzkim, wystarczy miłować ludzi. Przy czym nie chodzi tu oczywiście o miłość łączącą kobietę i mężczyznę, lecz o takie podejście, w którym traktuje się drugiego, jako podobnego do siebie. W “Dialogach” Konfucjusz stwierdza na przykład: “kto prawdziwie humanitarność umiłował, ten ją ponad wszystko stawiać będzie i nie dopuści do tego, by ludzie jej nie posiadający z nim się wiązali”.

Inną konfucjańską zasadą jest zhengming, tzw. “poprawianie nazw”. Polega ona na tym, że każdy powinien zachowywać się i być traktowanym w zależności od pozycji społecznej jaką zajmuje. “Niech władca będzie władcą, minister ministrem, ojciec ojcem, a syn synem”. Tym samym konfucjanizm okazywał się być zupełnie odmienny od taoizmu, zakładającego tu niemal pełną anarchię i swobodę zachowań.
Sięgnijmy do innych aforyzmów Konfucjusza, pochodzących z tomiku “Aforyzmy Chińskie”:
- “Bezużyteczną rzeczą jest uczyć się, lecz nie myśleć, a niebezpieczną myśleć, a nie uczyć się niczego”
- “Gdy widzisz mędrca, myśl o tym by mu dorównać. Gdy widzisz tego, komu brak rozsądku, zastanów się nad sobą samym”
- “Przekraczać granice to nie mniejszy błąd niż do nich nie dotrzeć”.

Wszystko to jest faktycznie mądre, pozostaje jednak proste pytanie: a jak myśl konfucjańska ma się do wyzwań i problemów XXI wieku. No właśnie: jak?