Jacek Żakowski "Koniec"

Tym razem coś zupełnie innego. Tym razem polecam “Koniec” - wydany przed dwoma tygodniami zbiór wywiadów znanego polskiego dziennikarza z intelektualistami, wybitnymi przedstawicielami polskiego i światowego życia publicznego, m.in. Immanuelem Wallersteinem, Ulrichem Beckiem, Zbigniewem Brzezińskim, Antonio Negrim, Krzysztofem Pomianem, czy Slavojem Żiżkiem.

Wywiady zebrane w tym tomie były wcześniej drukowane na łamach “Polityki” i jej dodatku “Niezbędnik inteligenta” w okresie 2004-2006. Zebrane razem stanowią wymagającą, lecz fascynującą lekturę. Lekturę skłaniającą do zastanowienia się, dokąd też zawędrował nasz świat, pokazującą jakie kwestie są naprawdę ważne na początku XXI wieku, pokazującą także - i niestety - w jakim zaścianku żyjemy, zajmując się kompletnie pobocznymi, kompletnie bez znaczenia zagadnieniami. A świat, a z nim i Europa i także Polska - co zresztą podkreśla we wstępnie do wywiadów Jacek Żakowski - zawędrował do swojego punktu zwrotnego. Świat jaki znamy przeżywa kryzys, świat jaki znamy kończy się. Jak pisze J. Żakowski: “może więc, zamiast bronić świata w jego dotychczasowym kształcie, trzeba zająć się jego obroną przed katastrofami, do których on prowadzi? W tym sensie koniec nie musi zapowiadać złej ani gorszej przyszłości. Bo drugą stroną Końca jest przecież Początek. Koniec może być katastrofą, ale nie musi”.

Także jestem zwolennikiem, wywodzącego się zresztą z taoizmu myślenia, że stałym elementem świata jest zmiana i że nagromadzenie pewnych zjawisk i elementów daje początek czemuś zupełnie nowemu. Jakie może być to nowe, ale także jak wygląda diagnoza sytuacji na początku XXI wieku - tego można dowiedzieć się w wywiadów zawartych w książce. I zaiste fascynująca to lektura. Sięgnijmy po kilka tylko przykładów.

Immanuel Wallerstein mówi na przykład o wyczerpaniu się mechanizmów rozwoju, działających przez ostatnie 500 lat i przewiduje, że w ciągu najbliższych 20-30 lat rozstrzygnie się kierunek dalszego rozwoju ludzkości: w stronę - jak to nazywa - “ducha Davos lub ducha Porto Allegre”.

Antonio Negri dowodzi istnienia piramidy władzy, zbudowanej z monarchii, arystokracji i sieci, nazywanej Imperium. Jednocześnie jednak stwierdza, że w tych warunkach szansą dla nas wszystkich jest obrona wielości (ang. multitude) przed jednostronnością.

Chantal Mouffe twierdzi, że jedną z przyczyn problemów jakie mamy obecnie z demokracją i wzrostem znaczenia populistów jest ujednolicenie i upodobnienie polityki, prowadzonej przez ugrupowania zarówno prawicy jak i lewicy, w wyniku czego ludzie poczuli się ubezwłasnowolnieni. Zwraca ona także uwagę na nadmierną racjonalność współczesnej polityki i odejście od przywiązywania uwagi do roli namiętności w praktycznej polityce, co także doprowadziło do kryzysu demokracji.

Tadeusz Gadacz zwraca uwagę na następującą tendencję ostatnich stuleci: “Coraz mniej humanizmu, a coraz więcej techniki i technicznie rozumianej ekonomii. Coraz mniej myślenia, coraz więcej liczenia”. Podkreśla, że technologiczna logika zniszczyła nawyk myślenia i doprowadziła do coraz większej bezradności człowieka wobec własnej rzeczywistości.

Naprawdę warto zagłębić się w te wywiady na dłużej, prześledzić wątki prezentowane przez rozmówców Jacka Żakowskiego, ich diagnozy i prognozy. To prawdziwa uczta intelektualna. Polecam!