Teatr lalek na wodzie w Hanoi

Wietnam - przedziwne skrzyżowanie najgorszych cech systemu socjalistycznego i kapitalistycznego. Z kapitalizmu: kult pieniądza i słyszane niemal na każdym kroku “one dollar”; z socjalizmu: totalne olewanie i panujący w wielu miejscach nieporządek. Na szczęście są też naprawdę piękne i fascynujące miejsca oraz tradycje i zwyczaje.

Jednym z nich jest północno-wietnamski teatr na wodzie (mua roi nuoc). Wietnam jest jedynym miejscem na świecie, gdzie - pod koniec 1-szego tysiąclecia naszej ery - rozwinęła się ta sztuka i gdzie jeszcze dziś można obserwować spektakle teatru lalek na wodzie. Teatr lalek na wodzie narodził się na podmokłych terenach delty Rzeki Czerwonej (północny Wietnam), a związany był z uroczystościami dożynkowymi. Dawniej przedstawienia odbywały się po prostu na polach ryżowych lub na wiejskich stawach i sadzawkach. W Hanoi spektakl teatru lalek na wodzie obserwowaliśmy dwa razy. Najpierw w – naprawdę fascynującym, gorąco polecam - Muzeum Etnologicznym, na przedmieściach Hanoi. Sceną był mały staw w skansenie; orkiestra zaś grała na jego brzegu. Po zakończeniu spektaklu udało mi się zajrzeć za kulisy i przyjrzeć się i lalkarzom, jak i samym lalkom. Drugie zaś miejsce w Hanoi, gdzie można zobaczyć spektakl to słynny teatr Thang Long , położony w samym centrum Hanoi, bliziutko jeziora Hoam Kiem (o którym i o żółwiach w nim mieszkających opowiem w kolejnej relacji). Teatr daje kilka 45-minutowych przedstawień dziennie, ale – uwaga – bilety trzeba kupić z wyprzedzeniem. Teatr jest naprawdę wielką atrakcją zarówno dla Wietnamczyków, jak i turystów z Europy, Stanów, czy Australii. Na naszym spektaklu sala była pełna!

Lalki, dochodzące i do 50 cm wysokości rzeźbione są z odpornego na działanie wody drzewa sung, sterowane przez lalkarzy ukrytymi za kurtyną i stojącymi po uda w wodzie za pomocą prętów i sznurków. Spektakl w teatrze Thang Long składał się z 11-stu epizodów-scenek z życia wieśniaków z elementami historii i mitologii. Treść poszczególnych scenek jest prezentowana i komentowana – po wietnamsku – przez chórzystów, siedzących wraz z orkiestrą. Jedną z głównych lalek jest błazen Teu, pojawiający się w kilku epizodach. Mamy więc i walkę bawołów wodnych i sadzenie ryżu i wyścigi konne, jak i wioskową procesję poświęconą bóstwu – strażnikowi wsi. Ostatni zaś epizod to transformacja karpia w smoka! Związany jest on z wietnamską legendą o cesarzu Ly Tai To, który 1000 lat temu przeniósł stolicę do Hanoi i który przybywszy w rejon dzisiejszego Hanoi zobaczył w chmurach złotego smoka. Zdecydował więc o nazwaniu tego miejsca Thang Long (tak jak obecnie nazywa się teatr), czyli wznoszący się smok. Na sam koniec przedstawienia zza kurtyny wyłaniają się lalkarze, nagradzani wielkimi brawami.

Dodatkową atrakcją spektaklu jest ludowa wietnamska muzyka, wykonywana najpierw jako preludium, potem zaś przez cały czas przedstawienia. Jednym z instrumentów jest 4-ro strunowy instrument ty ba. Gra się na nim szarpiąc struny W trakcie spektaklu mamy też okazję posłuchać ludowej pieśni quan ho z miejscowości Bac Ninh. Jest to pieśń, mająca charakter „wezwania i odpowiedzi” śpiewana przez kobietę i mężczyznę. W programie spektaklu wyczytaliśmy, że w 2009 roku pieśń quan ho została uznana przez UNESCO jako niematerialne dziedzictwo ludzkości.